ESKİ VE YENİ DERNEKLER KANUNU
MUKAYESESİ
2908 Sayılı Dernekler Kanunu, 5253
Sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılarak, yeni düzenleme getirilmiş bu
kapsamda getirilen yeni düzenlemeler özetle aşağıda belirtilmiştir.
a- 2908 Sayılı Dernekler Kanunu’nun
4. Maddesinde belirtilen Dernek Kurma Hakkı başlıklı hükmünde” dernek kurucusu olunmasına ilişkin
kısıtlayıcı hükümler ve bazı suçları işleyen şahısların dernek kurucusu ve
üyesi olamayacağına dair kısıtlamalar mevcutken, 5253 Sayılı yeni Dernekler
Kanunu ile Türk Silahli Kuvvetleri ve
Kolluk Kuvvetleri haricinde herkesin dernek kurucu ve üyesi olma hakkında
serbestlik getirilmiştir.
b- 2908 Sayılı Dernekler Kanunu’nda
bulunmayan, 5253 Sayılı yeni Dernekler Kanunu ile düzenlenen en önemli
yeniliklerden bir tanesi de çocukların dernek kurabilmelerine veya bu şekilde
kurulan derneklere üye olabilmelerine imkan tanınmış olmasıdır.
Bu kapsamda, On beş yaşını bitiren
ayırt etme gücüne sahip küçüklerin, yasal temsilcilerinin yazılı izni ile çocuk
dernekleri kurabileceği, veya kurulmuş olanlara üye olabileceği hakkı tanınmış,
On iki yaşını bitiren küçüklerin
yasal temsilcilerinin izni ile çocuk derneklerine üye olabilecekleri, ancak
yönetim ve denetim kurullarında görev alamayacakları şeklinde düzenleme
getirilmiş ve çocuk derneklerine on sekiz yaşından büyüklerin kurucu üye olma
imkanı verilmemiştir.
c- Derneklerin tüzüklerinde
belirtilmesi zorunlu olan hususlara ilaveten yeni Kanunla Derneğin Borçlanma
usulleri ile üyelerin ödeyecekleri giriş ve yıllık aidatları belirlenme
şeklinin tüzükte olması amacıyla yeni düzenleme yapılmıştır.
d- 2908 Sayılı Dernekler Kanununda,
şubelerin kuruluş ile ilgili olarak genel kurullarını, genel merkez
kurullarından en az 15 gün önce yapmak zorunda olmasına rağmen, yeni yasa ile
bu süre iki aya çıkartılmıştır.
e- 2908 Sayılı Dernekler Kanununda
düzenlenmemiş ancak yeni 5253 Sayılı Kanunda belirtilen en önemli hususlardan
birisi ise, İç Denetim mekanizmasının güçlendirilmesidir. Bu bağlamda derneğin
denetim kurulu tarafından her yıl denetim yapılmasını veya bağımsız denetim
kuruluşları tarafından denetimlerinin yaptırılarak bunların rapor halinde genel
kurula yönetim kuruluna da sunulabilmesine imkan tanınmıştır.
f- 2908 Sayılı Dernekler Kanunu’ nda
derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaçlarını gerçekleştirmek üzere benzer
amaçlı dernek siyasi parti, sendika ve mesleki kuruluşlarından yardım alıp,
bunlara yardım yapabileceği belirtilerken, yeni Kanunla bu maddedeki siyasi
partiler ibaresi Anayasa Mahkemesince yürürlüğünün durdurulmasına karar
verilerek uygulamanın iptali sağlanmıştır.
g- 2908 Sayılı Dernekler Kanununda
dernekler gelirlerini Maliye tarafından bastırılan Alındı Belgeleri ile
toplayabileceği belirtilmişken, yeni düzenleme ile alındı belgelerinin
dernekler tarafından matbaalarda kendileri tarafından bastırılarak
kullanabileceği ve matbaanın 15 gün içerisinde Mülki Amirliğine bilgi vermesi
gerektiği belirtilmiş, yine daha önceden bağış ve aidat toplamak üzere, Mülki
Amir tarafından düzenlenerek verilen yetki belgelerinin, dernek yönetim kurulu
kararı ile belirlenerek düzenlemesi şeklinde yeni hükümler getirilmiştir.
Ğ- 5253 Sayılı
Kanun’ la, Dernek tüzüğünde tasfiyenin ne şekilde yapılacağı hususu genel kurul
kararına bırakılmışsa ve genel kurulda bir karar alınmamış veya genel kurul
toplanmamışsa veya dernek mahkeme kararı ile fesih edilmişse derneğin bütün
para mal ve hakları mahkeme kararıyla derneğin amacına en yakın ve kapatıldığı
tarihte en fazla üyeye sahip derneğe devredilir, şeklinde olan ve 2908 Sayılı
Dernekler Kanununda bulunmayan yeni bir düzenleme getirilmiştir.
h- 2908 Sayılı
Dernekler Kanununda bulunmamasına rağmen, 5253 Sayılı Kanun’ la, Derneklerin iş
ve işlemlerinde bir aykırılık tespit edilmişse, konusu suç teşkil etmeyen hata
ve noksanlıkların 30 gün içerisinde giderilmesinin Yönetim Kurulundan yazı ile
istenmesi şeklinde düzenleme getirilmiştir.
I- Yeni 5253
Sayılı Kanunda belirtilen beyanname
verme yükümlülüğü ve denetimler başlıklı maddesine, İçişleri Bakanlığı veya
Mülki İdare amirlerinin yapacağı denetimler mesai saatleri içerisinde yapılır,
Bu denetimler en az yirmi dört saat önce derneklere bildirilir hükmü
getirilmiştir.
i- Yeni
Kanunla “ Kolluk Kuvvetlerinin Yetkisi” başlıklı maddesi ile, dernek merkezi ve
eklentilerine hakim kararı olmadan kolluk kuvvetleri tarafından girilip arama
yapılamayacağı hükmü getirilmiştir.
j- 2908 Sayılı
Dernekler kanununda, dernek defterlerinin noter tarafından onaylı olması
belirtilirken, 5253 Sayılı Kanun’ la, dernek defterlerinin noter yada noterden
onaylı olması zorunludur, hükmü getirilerek, Dernek defterlerinin İl Dernekler
Müdürlüğü tarafından da onaylanabileceği belirtilmiştir.
k- 5253 Sayılı
Kanun’ la, Mülki idare Amirliğine genel kurul toplantısından önce bildirim
şartı ile gazete ilanı kaldırılmış olup, genel kuruldan sonra Mülki Amirliğine
verilmesi gereken evrakların süresi 7 günden, otuz güne çıkartılmıştır.
l- 2908 Sayılı Dernekler Kanununun
67. Maddesinde, Derneklerin yapacakları genel kurullarında Mülki Amirlik tarafından “Hükümet Komiseri”
görevlendirilirken, 4721 Sayılı Medeni Kanun’ un 79. Maddesi kaldırılarak,
derneklerin yapacakları Genel kurullarında hükümet komiserinin görevlendirilmesi
iptal edilmiştir.
m- 2908 Sayılı
Kanun’ da bulunmamasına rağmen, 5253 Sayılı Kanun’ la, “Dernek görevlileri ve
ücretleri başlıklı” Maddesi ile, “Üye Sayısının 100 kişiden olması şartıyla
dernek hizmetleri gönüllüler veya yönetim kurulu kararı ile göreve başlatılan
ücretliler aracılığıyla yürütülür, Dernek yönetim ve denetim kurullarının kamu
görevlisi olmayan başkan ve üyelerine ücret verilebilir. ……” şeklinde düzenleme
getirilmiştir.
n- 2908 Sayılı
Dernekler Kanununda bulunmamasına rağmen, 5253 Sayılı Kanun’ la, derneklere
Yönetim kurulu kararı ile temsilcilik
açma imkanı getirilmiştir.
o- Aynı şekilde, 2908 Sayılı
Dernekler Kanununda bulunmamasına rağmen, 5253 Sayılı Kanun’ la, Dernekler
amaçları ile ilgisi bulunan ve kanunlarla yasaklanmayan alanlarda kendi
aralarında veya vakıf sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir
amacı gerçekleştirmek üzere ve yetkili organlarının kararı ile platformlar
oluşturabilirler, hükmü getirilerek, derneklerin platform kurma ve bunlar
içerisinde yer almaları sağlanmıştır.
Ö-2908 Sayılı Dernekler Kanunu’ nda,
bir derneğin Kamu yararına çalışan derneklerden sayılması, ilgili bakanlıkların
görüşü alınarak, İçişleri Bakanlığının önerisi, Danıştay İdari İşler Kurulunun
onayına bağlı iken, 5253 Sayılı Kanunla, ilgili Bakanlıkların ve Maliye
Bakanlığının görüşü üzerine İçişleri Bakanlığının teklifi ve Bakanlar Kurulu kararıyla tespit edildiği
belirtilerek, Danıştay onayı kaldırılmıştır. Ayrıca Kamu Yararı taşıyan
derneklerin iki yılda bir denetlenme imkanı tanınmıştır.
p- 2908 Sayılı Dernekler Kanunu’ nda
Dernekler; Türk, Türkiye, Milli, Cumhuriyet, Atatürk, Mustafa Kemal kelimeleri
ile bunların baş ve sonlarına getirilen eklerle oluşturulan kelimeleri,
Bakanlar Kurulu kararı ile kullanabilirler şeklinde hüküm varken, 5253 Sayılı
Kanun’ la, İçişleri Bakanlığının izni ile kullanılabilir şeklinde düzenleme
getirilerek, Bakanlar Kurulu ibaresi kaldırılmıştır.
CİDELİ